نگاشت دانش آینده‌پژوهی از سال ۱۹۶۸ تاکنون: مروری کتاب‌شناختی بر دسته‌بندی موضوعی، روندها و شکاف‌های پژوهش

ترجمه و تلخیص: زهرا حیدری دارانی- منبع: فیوچرز - ٢٠١٩

 

جیم دیتور (۲۰۰۸)، به مناسبت چهلمین سال انتشار نشریه فیوچرز، در مقاله‌ای می نویسد که: ایده‌های فعلی تحقیقات ما در آینده‌پژوهی تا حد زیادی برگرفته از ایده‌های ۴۰ سال قبل هستند! بسیاری از آنچه که توسط نویسندگان اخیر نوشته شده است، قبلا توسط نویسنده های دیگر نوشته شده بود. آن‌ها در مقالات جدید، به مقالات قبلی رجوع نمی‌کنند و به بررسی و نقد آن‌ها نمی‌پردازند و به هیچ وجه آگاهی ندارند که آنچه می‌نویسند، جدید نیست. این واقعیت قبلا در کتاب مبانی آینده‌پژوهی بل (۱۹۹۷) نیز منعکس شده بود.

تاریخچه ای از تحقیقات آینده پژوهی

تحقیقات آینده‌پژوهانه جزیره‌ای هستند؛ یعنی نه‌تنها دانشی فراگیر در مورد آن‌چه دیگر محققان و متخصصانِ آینده در گذشته انجام داده‌اند و آن‌چه اکنون انجام می‌دهند، وجود ندارد، بلکه فقدان مسیر و اهداف تحقیق یکپارچه نیز حس می‌شود. این به این معنی نیست که اکنون می‌توان محققین و متخصصان فعلی را سرزنش کرد؛ بلکه به این معنی است که آن‌ها در زمینه‌های مختلفی مشغول پژوهش هستند و این زمینه‌ها به شکل معناداری با هم متفاوت‌اند. از تغییرات آب و هوایی تا وزن تاریخ، از امنیت سایبری تا آینده اقتصاد جهانی. توجه به همه این شاخه‌ها به‌عنوان جزئی از کل و درک آن به‌مثابه یک «کل»، کار دشواری است. بنابراین با مروری جامع بر فعالیت‌های علمی آینده‌پژوهانه از گذشته تا کنون و روشن شدن حوزه‌های تحقیق آن تاکنون و روندها و شکاف‌های تحقیق، شاید بتوان کمبودهای پژوهش‌های معطوف به آینده را مشخص کرد. فقدان دانش مشترک در مورد آن‌چه قبلا انجام شده و آن‌چه درحال انجام است، نه تنها برای رشد، ایجاد و شناخت مطالعات آینده به عنوان یک حوزه تحقیق علمی تهدیدی جدی است، بلکه برای انباشت تدریجی دانش در مورد آینده، ایده‌ها و روش‌های جدید نیز چنین است.

آینده پژوهی

ما به مطالعاتی نیاز داریم تا این شکاف‌ها تعیین شود و راه‌های همکاری‌های مشترک، برای دست‌یابی به دانش مشترک به‌دست آید. برای این منظور می‌توان از روش نگاشت کتاب‌شناختی استفاده کرد. نگاشت کتاب‌شناختی نقشه‌ای از فعالیت‌های تحقیقاتی دانشگاهی را از گذشته تا کنون در برابر چشمان ما ترسیم می‌کند و شکاف‌های فعلی تحقیق را تعیین می‌کند. کتاب‌شناختی شاخه‌ای از تحقیق مربوط به تجزیه و تحلیل آماری انتشارات، از جمله کتاب‌ها، مقالات و مجلات است. یک نگاشت کتاب‌شناختی، یک نمایش بصری از داده‌های کتاب‌شناختی است. در میان بسیاری از روش‌ها برای ایجاد نگاشت‌های کتاب‌شناختی، VoS Viewer به طور خاص طراحی شده است تا نگاشت‌های بصری مطلوب بیافریند طوری که تفسیر آنها آسان باشد. در نگاشت‌های ایجاد شده توسط VoS Viewer، جریان‌های تحقیق به تصویر کشیده می‌شود و به‌وسیله رنگ به‌صورت خوشه‌ای نظم می‌یابد، طوری‌که فاصله بین خوشه‌ها منعکس‌کننده شکاف تحقیق در ادبیات آینده‌پژوهی است.

تاریخچه ای از تحقیقات آینده پژوهی

این مقاله از نگاشت‌های کتاب‌شناختی که توسط VoS Viewer به‌دست آمده، استفاده می‌کند تا تصاویر هدفمند، متعدد و جامعی از فعالیت‌های علمی در زمینه مطالعات آینده‌‌ها از ۵۰ سال گذشته تا کنون ارائه دهد. در پاسخ به فقدان تحقیق هدفمند در گذشته که مستقیما به فعالیت دانشگاهی در تحقیقات مطالعات آینده پرداخته و با هدف بررسی آنچه تاکنون در این زمینه مورد مطالعه قرار گرفته است و آن‌چه تاکنون در این زمینه مورد مطالعه قرار نگرفته است، این مقاله تصاویری کتاب‌شناختی از انباشت اکادمیک پژوهش‌های آینده‌پژوهانه از سال ۱۹۶۸ تا کنون ارائه داده و ۶ گروه اصلی از تحقیقات آینده‌پژوهانه را شناسایی کرده که تم اصلی آن‌ها در جدول زیر آمده است.

نگاشت کتاب شناختی از تحقیقات آینده پژوهی

نگاشت کتاب شناختی از تحقیقات آینده پژوهی

آینده پژوهی

هدف این مقاله، ارائه یک تصویر واضح از این‌ مسائل است که پژوهش‌های آینده‌پژوهانه کجا ایستاده‌اند؛ آنچه پیش از این مورد مطالعه قرار گرفته چیست؛ کجا بیشترین شکاف وجود دارد و چه می‌توانیم انجام دهیم تا این شکاف را کمتر کنیم. این مقاله همچنین ۶ توصیه روشن برای چگونگی پر کردن شکاف‌های تحقیق ارائه کرده است. افزون بر این، مسیر خوشه‌های تحقیق در طول زمان نشان داده است که تحقیقات با موضوع آینده‌نگاری شرکتی و گذشته و آینده، از نظر تعداد به ترتیب در جایگاه اول و دوم هستند (جدول شماره ۱).

در نهایت، نتیجه تجزیه و تحلیل در سطح مکان این بوده است که بیشتر مطالعات آینده‌پژوهانه توسط یک گروه‌ بین المللی از موسسات به هم پیوسته و نزدیک به هم انجام می‌شود که به‌ طور عمده در اروپا، انگلیس و آمریکا هستند و موسسه‌های نسبتا جدا از گروه‌های نام‌برده، در استرالیا و شمال اروپا نیز فعالیت کمتری دارند.

تعداد مقالات و ارجاعات به مقالات آینده پژوهیتعداد مقالات و ارجاعات به مقالات آینده پژوهی

نقشه نگاشت موضوعی در آینده پژوهینقشه نگاشت موضوعی در آینده پژوهی

 

نقشه تراکم موضوعی در آینده پژوهینقشه تراکم موضوعی در آینده پژوهی

 

نشریات آینده پژوهی و موضوعات منتشر شده در آنها

نشریات آینده پژوهی و موضوعات منتشر شده در آنها

 

نگاشت نهادی آینده پژوهینگاشت نهادی آینده پژوهی

 

نگاشت کشورهای فعال در حوزه آینده پژوهی

نگاشت کشورهای فعال در حوزه آینده پژوهی

منبع : وب سایت  یادداشت های یک آینده پژوه

کلیه حقوق مادی و معنوی متعلق به مرکز مطالعات آینده پژوهی فردا بوده و استفاده از مطالب بدون ذکر نام منبع مجاز نیست (طراحی و اجرا: 09125010846)

Template Design:Dima Group

بالا